صفحه بعد	سازمان جهانی صهیونیسم	صفحه قبل
سازمان جهانی صهیونیسم سازمان جهانی صهیونیسم با نام اولیه «سازمان صهیونیستی» در اولین کنگره صهیونیستی در سال ۱۸۹۷، به‌عنوان چارچوب ساختاری جنبش سازمان‌یافته صهیونیستی و با هدف ظاهری ایجاد یک کانون یهودی برای قوم یهود، بنیانگذاری شد و شامل کلیه یهودیانی که برنامه صهیونیستی را می‌پذیرفتند، می‌گردید. از راه تاسیس سازمان صهیونیستی بود که صهیونیسم به جنبشی مدرن، دموکراتیک و مجهز به ابزارهای لازم برای فعالیت‌های سیاسی، مهاجرتی و تحقیقاتی در مقیاس وسیع تبدیل گردید. مهم‌ترین این ابزارها در زمان ریاست تئودور هرتصل بر این سازمان (۱۹۰۴ ـ ۱۸۹۷) به‌وجود آمدند که عبارت‌اند از: «تراست مستعمراتی یهود» که کار بانک صهیونیستی را انجام می‌داد. «صندوق ملی یهود» با هدف خرید زمین به‌عنوان مالی که همیشه به ملت یهود تعلق خواهد داشت. «دی ولت» به‌عنوان ارگان رسمی سازمان. قبل از این‌که سازمان صهیونیستی به احزاب مختلف تقسیم شود ساختاری شبیه به یک دولت داشت. به موجب اساسنامه اولیه آن، اعضا در انجمن‌های محلی عضویت داشتند که این انجمن‌ها خود تشکیل واحدهای منطقه‌ای را می‌دادند و این واحدها زیرمجموعه کمیته‌های ارضی بودند که در خدمت اهداف صهیونیستی در کشورهای محل استقرارشان قرار داشتند. با ظهور تمایلات و جناح‌بندی‌های متعدد ایدئولوژیک در سازمان صهیونیستی، نوعی ثنویت در ساختار این سازمان پدیدار گردید. به موجب اساسنامه سال ۱۹۲۱، سازمان صهیونیستی در ساختار خود از دو بخش افقی و عمودی تشکیل شده بود؛ از طرفی نمایندگی‌های گسترده‌ای از این سازمان وجود داشت که صهیونیست‌ها بدون در نظر گرفتن نقطه‌نظراتشان تحت پوشش قرار می‌داد، از طرف دیگر به صهیونیست‌هایی که به یک ایدئولوژی خاص معتقد بودند و بنا به تعبیر اساسنامه «نماینده یک دیدگاه خاص» بودند تحت شرایطی حق تشکیل اتحادیه‌های مستقلی داده شده بود. با انتشار اساسنامه جدیدی در سال ۱۹۶۰، ساختار سازمان صهیونیستی دستخوش تغییرات اساسی گردید و نام رسمی جدیدی تحت عنوان «سازمان جهانی صهیونیسم» انتخاب گردید. همانطور که قبلا ذکر گردید، الگوی داخلی سازمان تا حد خیلی زیادی به الگوی یک دولت حاکمه شباهت دارد که اعضا همانند شهروندانی هستند که کنگره سازمان را انتخاب می‌نمایند و تا حدی انتخاب شورای عمومی نیز که به پارلمان شباهت دارد، با آن‌هاست. قوه مجریه سازمان نیز به دولت و سازمان اداری یک مملکت شبیه است و دادگاه کنگره نقش قوه قضاییه آن را بازی می‌کند. از طرف دیگر این سازمان از دو جهت مهم با یک دولت تفاوت دارد: یکی این‌که سازمانی بین‌المللی است و محدود به مرزهای ملی نیست و دیگر این‌که بر مبنایی کاملا داوطلبانه بنا نهاده شده است و شدیدترین اقدام عملی که سازمان ممکن است علیه اعضا اعمال نماید، اخراج ایشان از عضویت می‌باشد. اصطلاح «آژانس یهود» را سند قیمومیت فلسطین ابداع و توسط جامعه ملل در سال ۱۹۲۲ اعلان گردید. ماده چهارم این سند از شناسایی یک آژانس یهودی به‌عنوان موسسه‌ای عمومی که با هدف مشورت و همکاری با حکومت فلسطین در موضوعات اقتصادی، اجتماعی و غیره در راستای تاسیس دولت یهودی صحبت نموده است. سند قیمومیت، سازمان صهیونیستی را به‌عنوان معاون آژانس یهود در نظر گرفته بود و تا سال ۱۹۲۹ نیز، این سازمان نقش همین آژانس را بازی می‌کرد یعنی سازمان صهیونیستی و آژانس یهود در حقیقت یکی بوده و در یک تشکیلات واحد قرار داشتند. این وضعیت با ابتکار وایزمن مبنی بر ایجاد یک آژانس یهود بزرگ‌تر تغییر یافت و از آن زمان به بعد سازمان صهیونیستی و آژانس یهود به دو سازمان متفاوت تبدیل گردیدند، هر چند ریاست هر دوی آن‌ها را یک نفر عهده‌دار بود. در واقع سازمان صهیونیستی مسئول فعالیت‌ها و وظایف مربوط به آوارگان یهودی خارج از فلسطین بود در حالی‌که آژانس یهود عمدتا در خصوص مسئولیت کارهای داخلی فلسطین و اسکان یهودیان در این سرزمین فعالیت می‌نمود. آژانس یهود و سازمان صهیونیسم جهانی به دلیل اختلافاتی که در خصوص حیطه‌های کاری بین ایشان بروز می‌نمود، تا کنون چند بار در هم ادغام و مجددا استقلال یافته‌اند که تاریخ آخرین تفکیک بین این دو سازمان ۲۱ ژوئن ۱۹۷۱ می‌باشد.
صفحه بعد	فهرست	صفحه قبل