صفحه بعد	مقدمه	صفحه قبل
مقدمه جمهورى ترکیه به‌عنوان وارث امپراتورى عثمانى، معمولا روابط ویژه و حسنه‌اى با اسرائیل داشته است. تبیین ریشه‌ها و تاریخچه این هماهنگى و روابط مثبت، موضوع مهمى است که در مجموعه مقالاتى به نام «یهودیان، ترک‌ها و عثمانی‌ها: پیشینه مشترک از قرن پانزدهم تا بیستم» به طور مفصل مورد بررسى قرار گرفته است. این کتاب، متشکل از هفده مقاله علمى است که با رهیافتى تاریخى، میزان و نحوه تعامل بین یهودیان و ساکنان امپراتورى عثمانى را به بحث و تحلیل نهاده است. گردآورنده کتاب هدف از تدوین چنین اثرى را ریشه‌یابى اسکان و فعالیت یهودیان در امپراتورى عثمانى عنوان کرده، خاطر نشان ساخته است که در سال ۱۹۰۰، حدود چهارصد هزار نفر یهودى در محدوده امپراتورى عثمانى زندگى مىکردند که این شمار در مقایسه با سایر کشورهاى جهان، رقمى قابل توجه است. چرا که بیشترین تعداد یهودیان در کشورهایى چون روسیه، اتریش- مجارستان، آمریکا و آلمان زندگى مىکرده‌اند و استقرار حدود نیم میلیون یهودى در سرزمین اسلامى، فىنفسه قابل توجه است. به عقیده گردآورنده کتاب، زندگى یهودیان در امپراتورى عثمانى، متفاوت از زندگى آنان در سایر مناطق و کشورها بوده است، چرا که یهودیان در امپراتورى مسلمین، نه تنها مورد آزار واقع نشده‌اند، بلکه همواره به عنوان اقلیتى ممتاز، مورد احترام هم بوده‌اند که چنین رفتارى هم به مداراى مسلمین و هم به زیرکى یهودیان باز مىگردد. گردآورنده کتاب با این توضیح، اثر مذکور را در قالب سه بخش به عناوین زیرتقسیم‌بندى کرده است: جامعه یهودیان، سیاست امپراتورى عثمانى: از قرن پانزدهم تا هجدهم؛ دوره نوسازى و تحول: قرن نوزدهم تا ابتداى قرن بیستم؛ ابعاد مختلف روابط ترک‌ها ـ یهودیان در قرن بیستم. آنچه در پى مىخوانید، چکیده مقالات مندرج در بخش‌هاى سه گانه فوق است، از مقالات هم در ذیل همان متن آورده مىشود تا امر داورى در خصوص قوت یا ضعف مقالات به سهولت بیشترى انجام پذیرد. نخستین مقاله بخش یک، تحت عنوان «بنیادهاى همکارى بین یهودیان و امپراتورى عثمانى» به ریشه‌یابى همکارى بین این دو مىپردازد. نویسنده، این مطالعه تاریخى را از قرن پانزدهم به بعد آغاز کرده، ادعا مىکند که ریشه همفکرى و همگامى بین ترک‌ها و عثمانىها، یهودیان به زمانى برمىگردد که یهودیان به عنوان قومى زیاده‌خواه، مطرود اروپایىها بودند. هنگامى که اروپایىها بر سر تسلط بر مدیترانه و اروپاى جنوب شرقى با عثمانىها درگیر شدند، خودبه خود ابعاد همکارى بین عثمانى و یهودیان آشکار شد و این دو به صورت ناگفته به کمک هم شتافتند، زیرا دشمن مشترک داشتند. نویسنده مقاله بدون اشاره دقیق به ابعاد همکارى بین ترک‌ها و یهودیان، صرف وجود دشمن مشترک را عامل همکارى بر مىشمارد و به درگیری‌هاى متعدد بین یهودیان و مسلمانان و نیز سوء ظن متقابل آنها به یکدیگر اشاره‌اى نمىکند. «دانیل گافمن»، استاد تاریخ دانشگاه بال (Ball) و سردبیر مجله «مطالعات خاورمیانه»، نویسنده مقاله‌اى در باب نقش یهودیان در اقتصاد امپراتورى عثمانى است که به عنوان دومین مقاله در نخستین بخش کتاب، درج شده است. بنا به استدلال گافمن، بخش مهمى از اقتصاد عثمانى همواره در دست یهودیان بوده است و آنان با استقرار در مراکز مهم تجارى، نقش برجسته‌اى در رویکردهاى اقتصاد رسمى و و غیررسمى ترک‌ها داشته‌اند. «ژاکوب برنایى»، توسعه فعالیت‌هاى سازمانى یهودیان را در ازمیر مورد مطالعه مفصل قرار داده، از حس سازمان‌خواهى، یارگیرى وانسجام طلبى یهودیان، اطلاعات ارزنده‌اى به دست مىدهد. وى که استاد تاریخ در دانشگاه حیفا بوده و کتاب‌هاى متعددى در مورد تاریخ یهود و ناسیونالیسم مسلمانان نگاشته است، ادعا مىکند که ازمیر به واسطه موقعیت تجارى خود در قرن پانزدهم و شانزدهم محل فعالیت اقوام و ملیت‌هاى مختلف بود که یهودیان، یکى از فعال‌ترین آنها بودند. همین تعامل در اقتصاد موجب شده بود که یهودیان به عنوان جماعتى مقبول در کار وپیشه مسلمانان، نقش تعیین‌کننده‌اى داشته باشند. «اسرائیل تعاشما» روابط بین ترک‌ها و اسرائیلىها را از منظر دیگرى دنبال کرده است. وى در مقاله‌اى با عنوان «متون مقدس در عصر امپراتورى عثمانى و بیزانس» به همزیستى یهودیان بالکان با یهودیان فرانسه و آلمان در بالکان اشاره کرده، مىافزاید: همین تعامل، نقش مهمی در گسترش تعالیم یهودیان در بین مسلمانان داشته است و مسلمانان بالکان ناخواسته در قرن چهاردهم و پانزدهم تحت تاثیر اخلاق و اعتقادات یهودیان قرار گرفتند. نویسنده به نمونه‌هاى این تاثیرپذیرى اشاره نمىکند و آن قسمت از تعالیم «خاخام‌هاى یهودى یا ادبیات دین یهود که نزد مسلمانان عزیز داشته شد را به ذکر کلیات حواله مىدهد. آنچه در این مقاله قابل توجه است، شرح فعالیت‌هاى یهودیان در گسترش تعالیم یهودى و متون تلمود در بین مسلمانان است که چنین تلاشى درعین قلت عده و عده یهودیان، محل تامل است. «روحاد مورفى» یکى از پژوهشگران ارشد در مرکز تحقیقاتى بیزانس و محقق مسایل تاریخى امپراتورى عثمانى به «نقش و سهم یهودیان در مسایل پزشکى و داروسازى مسلمانان» پرداخته و به سهم برجسته پزشکان یهودى در مداواى مقامات عالی‌رتبه امپراتورى و نیز توده مردم اشاره مىکند. به عقیده مورفى در سال‌هایى که مسایل پزشکى و علمى در محدوده امپراتورى عثمانى بسیار ضعیف و یا تعطیل بود، یهودیان مقیم عثمانى فعالیت‌هاى شایسته‌اى انجام دادند که به تعمیق نقش آنان در دید مردم کمک شایان توجهى نمود.
صفحه بعد	فهرست	صفحه قبل