| روابط ترکها و یهودیان در قرن بیستم | صفحه قبل | |
روابط ترکها و یهودیان در قرن بیستم مقالات بخش سوم کتاب، روابط یهودیان- ترکها را در قرن بیستم مورد مطالعه قرار مىدهد. قرن بیستم، زمانى است که ترکیه دیگر به شیوه گذشته اداره نمىشود و نوسازى لایههاى مختلف سیاسى، اقتصادى و قضایى، آن را متفاوت از امپراتورى عثمانى جلوه مىدهد. با این تحول، پرسش قابل طرح این است که آیا نقش سابق یهودیان در امپراتورى عثمانى در قرن بیستم (ترکیه مدرن) هم تداوم دارد یا نه؟ چهار مقاله مندرج در بخش سوم بدین پرسش پاسخ گفتهاند. دو مقاله نخست، نگرش ترکیه به یهودیان اروپا طى دهه سى و چهل میلادى را بررسى کرده، در مقاله بعدى مسایل مربوط به هویت یهودیان ترکیه در قرن بیستم را به بررسى نهاده است که شرح آنها را به ترتیب زیر مىخوانید؛ «یهودیان آلمانى تبار مقیم ترکیه» عنوان نخستین مقاله این بخش است که به شرح دلایل مهاجرت یهودیان از آلمان به ترکیه پرداخته، شیوه زندگى آنها در ترکیه را توضیح داده است. «فرانک تاشائوا»، در این مقاله، طى یک بررسى تاریخى، خاطرنشان مىسازد که با به قدرت رسیدن هیتلر در آلمان و رویکرد یهودى ستیزانه وى، یهودیان آلمان رحل اقامت بسته و روانه کشورهاى دیگر شدند. سالهاى به قدرت رسیدن هیتلر مصادف با ریاست جمهورى کمال آتاتورک در ترکیه بود. وى در راستاى برنامههاى نوسازى خود به دانشمندان، متخصصان زیادى نیازمند بود که بتوانند دانشگاهها و موسسات علمى ترکیه مدرن را راهاندازى کنند. همین تلاقى، موجب مهاجرت صدها متخصص یهودى به ترکیه گردید. در نتیجه این تلاقى، هم ترکیه از توان علمى یهودیان آلمان استفاده برد و هم یهودیان از مرگ حتمى به دست نازىها نجات یافتند. «مبانى روابط ویژه بین ترکیه کنونى و یهودیان» در دومین مقاله این بخش از کتاب به طور منسجمترى توسط «استانفورد جى. شاو»، توضیح داده شده است. شاو، نقش ترکیه را در نجات یهودیان از حرکت یهودىکشى (Holocaust) تبیین نموده است. به عقیده وى، ترکیه با اتخاذ موضع بىطرفى در جنگ جهانى دوم نقش مهمى در نجات شهروندان و اتباع یهودى خود که مقیم اروپا بودند، ایفا کرد؛ بدین ترتیب، که دو کشور آلمان و حتى فرانسه به شدت درصدد تحدید و آزار برآمدند، اما ترکیه به خاطر حفظ جان ده هزار نفر از شهروندان یهودى خود با آلمان و فرانسه وارد گفت وگو شد. علاوه بر این، ترکیه با دو کشور فوق به توافق رسید که براى شهروندان همدیگر حقوق متقابل قایل شوند و فرانسوىها و آلمانىها در ترکیه از همان حقوقى بهرهمند شوند که ترکهاى یهودى در این دو کشور بىتردید این توافقها نقش مهمى در صیانت یهودیان از تعرض نازىها و سایر نژادپرستان اروپایى ایفا نمود. خانم «مارى کریستین مارول»، مقاله خود را در مورد ابعاد زبانى یهودیان مقیم استانبول ارایه کرده است. مارول، استاد زبان عبرى و اسپانیایى در «موسسه تمدنها و زبانهاى شرقى» پاریس است و براساس تخصص و تجربه خود زبان سنتى و جدید یهودیان استانبول را مورد مطالعه قرار داده است. مارول با تاکید بر توانایى زنان یهودى در زمینه طب سنتى و نقش آنان در جامعه یهودیان اسرائیل، اذعان مىکند که در اواخر قرن بیستم، زبان سنتى، یعنى عبرى- اسپانیایى از یک سو و زبان مدرن، یعنى فرانسه و ترکى در مقابل هم قرار گرفتهاند. وى در پایان، این پرسش را مطرح ساخته است که با رونق شیوه زندگى مدرن و با اضمحلال زبان سنتى یهودیان آیا مىتوان به تخصص برخى زنان یهود در زمینه طب سنتى امیدوار بود؟ نویسنده بدین پرسش پاسخ نداده و در واقع، با کنار زدن غبارهاى مدرنیته، درصدد احیاى اصلیت و قدمت زندگى یهودیان، به ویژه زنان یهودى در استانبول است. (صص ۲۶۹-۲۷۰) واپسین مقاله، کتاب اینکه به تعبیر تدوین کننده آن، حکم نتیجهگیرى کتاب را هم دارد و به قرابت و هماهنگى یهودیان و ترکها دلالت مىکند. این مقاله، تحت عنوان «بازخوانى آثار ماریو لوى» توسط «ندیم گورسل»، نگاشته شده و به شرح آثار یک نویسنده جوان یهودى که در استانبول اقامت دارد، مىپردازد. به نظر گورسل لوى، نخستین نویسنده ترک زبان ترکیه است که به هویت یهودى خود مىبالد. (ص ۲۷۲) گورسل این سبک نویسندگى را مورد تمجید قرار داده، آن را مایه آشنایى یهودیان با فرهنگ ترکیه و جذب شدن در این فرهنگ، در عین حفظ هویت دینى یهودیان، قلمداد مىکند. از نگاه وى، لوى موفق شده است در عین انتخاب زبان ترکى به عنوان زبان نوشتارى، در مورد «اقلیتهاى تبعید شده» و روانشناسى تبعید، مطلب بنویسد که چنین سنتى مىتواند دو کشور اسرائیل ـ ترکیه و یا یهودی ـ ترک را بیش از بیش به هم نزدیک نماید، چنین مواردى مىتواند پشتوانه نظرى- فرهنگى رابطه ویژه بین اسرائیل و ترکیه قلمداد شود. با مقاله گورسل کتاب به پایان مىرسد. در پایان لازم است بر چند نکته به عنوان مقولات قابل تامل تاکید مضاعف شود؛ هر چند که نقد برخى مقالات را در اثناى همین مقاله یادآور شدیم. نکته نخست قابل تامل، به تبار شناسى فرهنگى قرابت سیاسى بین دو ملت مربوط مىشود که در مناسبات امروزى نقش قابل توجهى ایفا مىکند. طرفین به راحتى از میراث تاریخى به عنوان ابزار سیاسى بهره مىبرند. نکته قابل توجه دیگر به شرح مناطق و اماکن سکونت و نیز شمار یهودیان مربوط مىشود؛ نقشهاى که در مورد توزیع جمعیت یهود در کشورهاى خاورمیانه درج شده است. (ص ) همچنین استفاده نویسنده از لغات و اصطلاحات بومى (اعم از ترکى و یهودى) حاکى از جدیت تحقیق است. اما یک نکته مهم دیگرکه به اعتبارتحلیلى وتحقیقى کتاب لطمه مىزند، هماهنگ و همنوا نامیدن یهودىها و ساکنان امپراتورى عثمانى است که گمان مىرود نوعى بازسازى متن تاریخ و بازنویسى گذشتهاى قابل بهرهبردارى است؛ گویى مسلمانان هیچ گاه با یهودیانى که فزونخواهى، توسعهطلبى، فرصتطلبى و کدورت دینى از ویژگیهاى تاریخى آنان بوده، رویارو و حتى درگیر نشدهاند و همه مسلمانان مقیم امپراتورى عثمانى که امروزه به هشت کشور مستقل تقسیم شدهاند، یهودیان را چون نگینى در میان گرفته بودند. میراث مکتوب و ادبیات شفاهى ملل خاورمیانه، تلقیهاى منفى قابل توجهى علیه یهودیان داراست که نویسندگان این کتاب، یکسره آنها را به فراموشى سپرده و قراین مثبت را بیش از اندازه شایسته خود، بها دادهاند که تجلیل از نوشتههای یک نویسنده یهودی جوان به نام ماریو لوی، شاهدی بر این مدعاست. یهودی بودن و به زبان کشور دوم، مطلب نوشتن، مایه قرابت دو ملت نمیشود؛ کما اینکه بسیاری از نویسندگان آلمانی زبان، یهودی بودند، اما این امر موجبات نزدیکی اسرائیل و آلمان را در پی نداشته است. با همه این موارد، ارزش تاریخی، تخصص نویسندگان و پذیرش زحمات مطالعات تاریخی توسط استادان این مجموعه را نمیتوان انکار کرد. این مجموعه برای علاقهمندان به توزیع جمعیت یهودیان و نیز محققان روابط بینالملل که پیرامون همسویی ترکیه ـ اسرائیل تحقیق میکنند، اثری ارزنده است. قدیری نصری، پژوهشگر ارشد مرکز پژوهشهاى علمى و مطالعات استراتژیک خاورمیانه و دانشجوى دکتراى علوم سیاسى دانشگاه تربیت مدرس |
||
| فهرست | صفحه قبل | |