صفحه بعد	ترویج طرح گسترش آژانس یهود در میان محافل صهیونیستى	صفحه قبل
ترویج طرح گسترش آژانس یهود در میان محافل صهیونیستى در برابر وایزمن و گروه کارش، راه پیشبرد طرح گسترش آژانس هموار نبود، بلکه آنان براى دستیابى به موفقیت مىبایست موانع سر راه خود را کنار مىزدند، زیرا جناح‌هاى صهیونیست با اصل شرکت دادن یهودیان غیر صهیونیست در فعالیت‌هاى صهیونیستى مخالفت مىکردند؛ همچنین، متقاعد ساختن یهودیان جهان به یارى دادن فعالیت صهیونیستى نیز آسان نبود. این امر، ایجاب مىکرد که تلاش‌هایى در عرصه صهیونیسم جهانى انجام شود تا صهیونیست‌هایى که به گونه‌اى مخالف بودند، دست از مخالفت خود بردارند، ضمن آنکه جذب عناصر یهودى غیرصهیونیست به سمت تحقق اهداف صهیونیستى، ادامه یابد. موضوع گسترش براى این افراد که واقعیت فرایند یهودى کردن را به طور مستقیم درک مىکردند، ضرورتى مبرم بود. به همین دلیل آنان همه ثقل خود را به سمت ترویج طرح گسترش معطوف کردند و نتایج تلاش آنان به زودى آشکار شد؛ از جملة اینکه در ۲۴ ژوئیه ۱۹۹۲، کمیته اجرایى صهیونیسم به مناسبت تصویب سند قیمومیت از سوى شوراى جامعه ملل، بیانیه‌اى به امضاى وایزمن، رئیس سازمان جهانى صهیونیسم و ناحوم ساکولو، رئیس کمیته اجرایى صهیونیسم، صادر کرد و در آن، بر ماده چهارم سند قیمومیت که خواستار تشکیل آژانس یهود به صورت گسترش یافته بود، تأکید نمود. [۲۲] هنگامى که شوراى مرکزى صهیونیسم، کنگره خود را در سال ۱۹۲۲ در کارلسباد برگزار کرد، روشن شد که طرح آژانس گسترش یافته یهود هنوز در ذهن اعضا تبلور نیافته است. برخى گفتند مادام که سازمان صهیونیسم بار آژانس یهود را بر دوش گرفته، باید بپذیرد که این بار را به مقصد برساند و در همان حال، باید راه خود را به سوى بهره‌جویى از همکارى غیرصهیونیست‌ها متحول کند. به دنبال این بحث‌ها احساس شد که برگزارى کنگره عمومى یهودیان به منظور تحقق این همکارى ضرورت دارد. در این کنگره، وایزمن سخنرانى کرد [۲۳] و توجه اعضا را به مسئله آژانس گسترش یافته یهود جلب کرد. وى تأکید کرد: «خواسته و وظیفه ما این است که آژانس یهود را عامل وحدت همه ملت یهود قرار دهیم، زیرا کسانى که در حوزه هویت یهودى زندگى و فعالیت مىکنند باید نماینده‌اى در آژانس یهود داشته باشند. وظیفه کنگره، این است که در پى یافتن روش‌ها و راهکارهایى باشد که کمیته اجرایى را به قدرت لازم براى تحقق این هدف بزرگ مجهز سازد. ما باید با سازمان‌هاى بزرگ یهودى ارتباط برقرار کنیم تا همکارى آنها را در سرزمین فلسطین به دست آوریم. من معتقدم که این تلاش‌ها ممکن است با برگزارى کنگره جهانى یهودیان به اوج خود برسد.» [۳۴] کنگره جلسه روز ۲۸ اوت را براى بحث درباره تصمیمات سیاسى ویژه آژانس یهود مشخص کرد. در این جلسه، چند طرح، تقدیم کنگره شد که متضمن به رسمیت شناختن سازمان صهیونیسم به‌عنوان آژانس یهود و اعلام تمایل به برقرارى ارتباط با دیگر سازمان‌ها و تشکیلات یهودى- به منظور شرکت دادن ایشان در فعالیت آژانسى- بود و در این مورد، پیشنهاد شد که کنگره عمومى یهودیان برگزار شود. برخى از اعضا به پیشنهاد برگزارى کنگره مزبور اعتراض کردند، اما اوسشکین آن را تنها وسیله براى پایه‌گذارى زیربناى همکارى میان همه سازمان‌هاى یهودى- که قدرى توجه به مسئله یهودى کردن فلسطین دارند- قلمداد کرد. ساکولو بر این اساس، از برگزارى کنگره حمایت کرد که برخى از اعضا، آن را مطلوب دانسته‌اند؛ از طرف دیگر، تشکیل کنگره را وسیله‌اى عملى مىدانست. با این همه، وى اشاره کرد که پیش از برگزارى کنگره باید برخى اقدامات در چارچوب برنامه صهیونیستى که ممکن است دو یا سه سال به درازا بینجامد، صورت پذیرد. ساکولو، شاید براى جلب رضایت مخالفان، گوشزد کرد که این کنگره، جایگزین کنگره عمومى صهیونیسم- که باید به روش معمول برگزار شود- نخواهد شد و سازمان صهیونیسم باید در این مدت براى برقرارى رابطه همکارى با شخصیت‌هاى یهودى مشخصى که کمک آنان ارزشمند شمرده مىشود، اقدام کند. اوسشکین در زمینه تعویق برگزارى کنگره باساکولو اختلاف پیدا کرد و خواهان ضرورت برگزارى فورى آن- البته اگر تصمیم به اجراى این طرح در میان باشد ـ شد. [۲۵] شاید اوسشکین بیم داشت که ظرف مدت پیشنهاد شده براى انجام مقدمات، صهیونیست‌هاى مخالف مجالى براى تحرک پیدا کنند. صبح روز بعد، یعنى ۲۹ اوت، بحث موضوع گسترش آژانس یهود از سر گرفته شد و مخالفان، به رهبرى چین فیشر، بر این اساس که دموکراسى یهودى، تفاوتى میان یهودى فقیر و یهودى ثروتمند قایل نشده، ضمن اعتراض به این طرح، خواستار آن شدند که کنگره عمومى صهیونیسم در مورد گسترش آژانس تصمیم بگیرد و نه کنگره پیشنهادى یهودیان. [۲۶] در جلسه شامگاه ۳۱ اوت، وایزمن به اعضا پیشنهاد کرد که این تصمیمات را تصویب کنند: ۱. شوراى مرکزى صهیونیسم با خرسندى عمیق، از ماده چهارم سند قیمومیت فلسطین استقبال مىکند؛ 2. شوراى مرکزى صهیونیسم اعلام مىکند که سازمان صهیونیسم با اختیارات و وظایف آژانس یهود موافقت مىکند و کمیته اجرایى صهیونیستى در امور فلسطین، مسئولیت آژانس یهود را به عهده مىگیرد؛ 3. شوراى مرکزى باید دستورالعمل آماده‌سازى براى برگزارى کنگره صهیونیسم را در تابستان ۱۹۲۳ به کمیته اجرایى ابلاغ کند؛ 4. شوراى مرکزى صهیونیسم باید به منظور پیگیرى اجراى ماده چهارم سند قیمومیت، کمیته اجرایى را مأمور کند که تلاش ممکن را ـ براى جلب همکارى همه یهودیان مصمم به یارى دادن به موطن ملى یهود- انجام دهد. شورا همچنین تمایل سازمان صهیونیسم را براى پذیرش اینکه آژانس یهود، نماینده همه ملت یهود باشد، اعلام کند؛ ۵. شوراى مرکزى به کمیته مرکزى دستور دهد که گام‌هاى مقدماتى برگزارى کنگره جهانى یهودیان را به منظور بازسازى موطن ملى یهود در فلسطین بردارد. این کمیته باید گزارشى در این زمینه تنظیم وآن را در پایان سال جارى به کمیته کار ارایه کند. [۲۷] جناح مخالف در برابر این تصمیمات ایستادگى کرد، اما این اقدام، تلاش‌هایى را که بعدها نیز ادامه یافت کاهش نداد تا اینکه کمیته کار صهیونیسم در ژوئن ۱۹۲۳، اعلامیه تصمیمات زیر را صادر کرد: «کمیته کار پس از استماع گزارش کمیته اجرایى و اظهارات رئیس آن، اعلام مىکند که اصل ثابت مذاکراتى که از اکنون تا زمان برگزارى کنگره عمومى صهیونیسم با برخى از نمایندگان جناح‌هاى غیر صهیونیست، در زمینه مشارکت آنها در استرداد فلسطین انجام مىگیرد، بر این پایه استوار است که دستگاه اداره‌کننده آژانس یهود در برابر سازمانى به نمایندگى ملت یهود مسئول خواهد بود. کمیته کار در صدد تعیین پنج عضو [۲۸] است که به همراه نمایندگان کمیته اجرایى، کمیته‌اى به منظور بررسى همه مشکلات مربوط به موضوع آژانس را تشکیل مىدهند، به شرطى که این کمیته پس از برگزارى جلسه کمیته کار، تشکیل جلسه دهد و نتایج بررسى خود را به‌عنوان طرحى آزمایشى براى موضوع آژانس یهود- تا پیش از برگزارى کنگره عمومى صهیونیسم ـ به کمیته‌هاى اجرایى و کار ارایه نماید.» هر چند این تصمیم، یک پیروزى براى طرفداران طرح گسترش شمرده مىشد، اما آنان خواهان موافقت با برگزارى کنگره جهانى یهودیان براى بررسى این طرح بودند. با این حال، پس از آنکه، در نشست کمیته با هرگونه اقدام به منظور شرکت دادن غیر صهیونیست‌ها در آژانس یهود به شدت مخالفت شد، گزارشى توسط کمیته اجرایى ارایه شد که در بخشى از آن آمده است: «پیش‌بینى نمىشود که برگزارى کنگره جهانى یهودیان در حال حاضر، امکان پذیر باشد.» در این زمینه، گرین پاوم، رهبر مخالفان گزارشى ارایه کرد و اعضاى میزراخى [۲۹] نیز از وى پشتیبانى کردند. [۳۰] در یکى از جلسه‌هاى کنگره صهیونیسم ۳۱ در سال ۱۹۲۳، وایزمن با تشریح طرح همکارى میان یهودیان صهیونیست و غیر صهیونیست، فداکاری‌هاى یهودیان غیر صهیونیست آمریکا را خاطر نشان ساخت. او درباره چگونگى جذب غیر صهیونیست‌ها در چارچوب اتحادیه «صهیونیست ـ غیر صهیونیست» سخن گفت و پرسید: «آیا تحقق این اتحادیه ممکن است؟» و پاسخ داد: «نمىدانم، اما معتقدم که در این مرحله، وظیفه والاى ما این است که در چنین اتحادیه‌اى دست به دست همدیگر دهیم.» پس از وایزمن، ناحوم ساکولو سخنرانى کرد و خواستار آن شد که کنگره، موضع خود را پیش از پایان کارش اعلام کند، زیرا اساسنامه آژانس یهود و مشکل تحقق همکارى با غیر صهیونیست‌ها باید مورد توجه اعضاى کنگره قرار گیرد. وى افزود: «این مشکل همواره در چارچوب طرح‌هاى ما بوده، زیرا طرح همکارى همه سازمان‌هاى یهودى براى سازندگى فلسطین در بحث‌ها و مشورت‌هاى قبلى سازمان صهیونیسم قرار داشته و تلاش‌هایى در این جهت صورت گرفته که موفقیتى نداشته، اما موجب باقى ماندن این طرح شده است.» ساکولو همچنین خاطر نشان ساخت که «یهودیان امید زیادى به فعالیت صهیونیستى در سایه قیمومیت انگلیس بر فلسطین بسته‌اند، ولى صهیونیست‌ها به تنهایى نمىتوانند این بار سنگین را بر دوش کشند. این مشکل به وسیله جذب کمک برخى گروه‌هاى غیرصهیونیست از زمان تأسیس کارن هایسود حل شد. [۳۱] صهیونیست‌ها از طریق این موسسه مىتوانند گام بزرگى را در مورد جذب غیرصهیونیست‌ها به اردوگاه خود بردارند و در همان حال، سازمان جهانى صهیونیسم نیز مىتواند اختیارات و قدرت پیش برنده خویش را حفظ کند. این حرکت، صهیونیست‌ها را از اصول خود دور نمىسازد، زیرا مىتوانند همچنان عقاید خود را حفظ کنند، ضمن آنکه نباید اعتماد و همدلى کسانى را که به‌عنوان نمایندگان سازمان‌هاى خواهان مشارکت در فعالیت و تحمل مسئولیت هستند، رد کنند. در واقع، صهیونیست‌ها با این اقدام، طیف جذب کسانى را که دست یارى به سوى سازندگى فلسطین یهودى شده دراز مىکنند گسترش مىدهند.» [۳۲] در جلسه‌اى که در پشت درهاى بسته و با حضور نمایندگان هیأت‌هاى مخالف تشکیل شد، وایزمن تأکید کرد که مسئله گسترش آژانس به وسیله واقعیت سیاسى و اقتصادى موجود تحمیل شده است و دولت قیمومیت نیز به تحقق گسترش آژانس توجه دارد. وى افزود: «در فلسطین، ملتى وجود دارد، اما پول نیز لازم است. اگر آژانس یهود گسترش یابد، مىتوانیم رشد کارن هایسود را تضمین کنیم و همچنین کمیته‌هاى توزیع مشترک و یهودیان آمریکا و دیگر سازمان‌ها و جمعیت‌هاى یهودى آمریکا را جذب کنیم.» [۳۳] ظاهرأ جناح وایزمن، در این مرحله، در مورد کاهش شدت مخالف صهیونیست‌ها موفقیت‌هایى به دست آورد و همان طورى که ناظران پیش‌بینى مىکردند دو طرف به توافقى دست یافتند. صهیونیست‌هاى آمریکا بهترین یاور وایزمن بودند، زیرا گروهى از آنان [۳۴] برگزیده شدند تا با او در فعالیت براى گسترش آژانس یهود، دست کم با توجه به پیشنهادهاى طرف آمریکایى، مشارکت کنند. [۳۵] بعدها نشانه‌هاى همزیستى آشکار شد. در یازدهمین جلسه کنگره [۳۶] چند تن از اعضاى هیأت‌هاى لهستانى، رومانیایى و اتریشى، موافقت خود را اعلام کردند، در حالى که برودتسکى اشاره کرد که بعضى از یهودیان غیر صهیونیست کاملأ به این اصل معتقدند که ضرورى است فعالیت صهیونیستى در فلسطین، نقشى ملى- یهودى به خود گیرد. همچنین عضو دیگرى تأکید کرد که گسترش آژانس، موجب محدودیت قلمرو صهیونیسم در سیاست طبیعى تکامل صهیونیستى خواهد شد. در حالى که لئون ریخ، صهیونیست لهستانى، با یادآورى طرح ارایه شده به کنگره صهیونیست‌هاى انگلیس که در سال ۱۹۲۰ در لندن برگزار شده- و شامل عناصرى جدید و فراهم آورنده قدرت و استحکام براى فعالیت صهیونیستى بود- افزود: «زمان آن فرا رسیده است تا صهیونیست‌ها و غیر صهیونیست‌ها در سازندگى فلسطین یهودى فعالیت کنند.» اوسشکن اشاره کرد که تمایل به گسترش آژانس همزمان با احساس ضرورت تجدید مودت صهیونیستى و همچنین فراهم آوردن فرصت براى رهبران صهیونیست به وجود آمده است تا فعالیت خود را فراتر از مرزهاى سنتى گسترش دهند. [۳۷] جلسه‌هاى کنگره سال ۱۹۲۳ در حالى پایان یافت که این مسئله هنوز در دست بررسى مانده بود. پس از آن، کمیته‌هاى اجرایى و کار به طور جداگانه چند جلسه را برگزار کردند، اما شرکت‌کنندگان در این جلسات به هیچ توافقى دست نیافتند. در جلسه کمیته کار که در اکتبر ۱۹۲۳ در دفتر مرکزى سازمان صهیونیسم برگزار شد، فایول- نماینده کمیته اجرایى ـ در جلسه ویژه پیشنهاد انگلیس در مورد تشکیل یک آژانس عرب مانند آژانس یهود، پیشنهاد ویژه گسترش را ارایه کرد. پیشنهاد وى اساسأ از مصوبات سیزدهمین کنگره صهیونیسم الهام مىگرفت و شامل تشکیل شورایى براى اداره آژانس یهود بود که نمایندگان گروه‌هاى زیر در آن عضویت دارند: ۱. سازمان جهانى صهیونیسم؛ ۲. کارن هایسود؛ ۳. سازمان‌هاى جهانى یهودیان؛ ۴. کنگره‌هاى یهودى که در کشورهاى مختلف به منظور بررسى گسترش آژانس، تشکیل شده‌اند. پس از بحث درباره این پیشنهاد، قرار شد که کمیسیونى فرعى تشکیل شود تا پس از بررسى پیشنهاد یاد شده، گزارشى در این زمینه ارایه نمایند. [۳۸] در ژوئیه ۱۹۲۴، کمیته کار صهیونیسم جلسه‌اى در پشت درهاى بسته تشکیل داد تا مسئله گسترش آژانس را بررسى کند. یکى از اعضاى کمیته [۳۹] از طرح گسترش دفاع کرد و خواستار جایگزین کردن کلمه یهود به جاى صهیونیست شد تا نشانه‌اى از این باشد که همه ملت یهود مسئولیت سازندگى فلسطین را بر دوش گرفته‌اند. در نتیجه، این اقدام موجب افزایش جمع‌آورى کمک مالى و جذب افرادى توانا در مدیریت فرایند استعمار فلسطین خواهد شد. [۴۰] در یکى از جلسات کنگره صهیونیسم درسال ۱۹۲۵، وایزمن خواستار آن شد که کمیته اجرایى به اعلامیه لندن در مورد گسترش آژانس یهود پایبند باشد و همچنین، کنگره ساختارآژانس یهود را به روشنى تصویب کند. وى خاطر نشان ساخت که با هرگونه ابهام در این شکل- خواه آژانس گسترش یافته باشد یا نباشد- موافقت نمىکند. وایزمن آنگاه جزئیات مذاکرات انجام شده در ایالات متحده و انگلیس در زمینه گسترش را تشریح کرد و در پایان گفت که اساسنامه آژانسى باید به مدت سه یا چهار سال مورد آزمایش و بازنگرى قرار گیرد. [۴۱] طرح گسترش آژانس همچنان ادامه یافت و در برخى کشورها، تشکیلاتى صهیونیستى براى تحقق این هدف، تشکیل شدند، مانند کمیته یاران فلسطین که درسال ۱۹۲۷ در آلمان تشکیل شد. [۴۲] این کمیته در سال‌هاى بعد، این مسئله را براى بحث در افکار عمومى یهودیان مطرح کرد، اقداماتى نیز انجام داد؛ از جمله این اقدامات، سخنرانى لئون سیمون در زمینه آژانس یهود، در باشگاه انگلیس و فلسطین بود. سیمون در سخنرانى خود خواستار لزوم اصلاح طرح آژانس یا تشکیل یک آژانس جدید یهود شد. [۴۳] همچنین پل گدمن در نشستى که صهیونیست‌ها آن را درسال ۱۹۲۷ در لندن برگزار کردند، سخنرانى کرد و تأکید نمود که سازمان صهیونیسم از طریق ملحق ساختن برخى افراد غیر صهیونیست که مجموعا نصف تعداد کرسی‌هاى شورا و کمیته‌هاى آژانس را در اختیار خواهند گرفت، در صدد گسترش دادن آژانس است. وى از صهیونیست‌ها خواست که واقعیت موجود را بررسى و به احتمالات آینده توجه کنند. [۴۴] در نشستى که اتحادیه صهیونیست‌هاى انگلیس آن را در سال ۱۹۲۹ برگزار کرد، لئونارد اشتاین، دبیر سیاسى سازمان جهانى صهیونیسم، به مذاکرات وایزمن با جناح‌هاى یهودیان انگلیسى صهیونیسم اشاره کرد و گفت که این مذاکرات، پیش از آغاز گفت‌وگوهاى صهیونیست‌ها با مسئولان انگلیسى که صدور اعلامیه بالفور را در سال ۱۹۱۷ در پى داشت، سبب ایجاد وحدت میان یهودیان انگلیس شده بود. اشتاین افزود که اندیشه همکارى میان صهیونیست‌ها و غیر صهیونیست‌ها از بعد زمانى به پیش از جنگ جهانى اول باز مىگردد. وى ادعا کرد که «غیرصهیونیست، دشمن صهیونیست نیست و غیر صهیونیست‌ها اقدامى خنثى کننده در برابر گسترش آژانس یهود انجام نداده‌اند.» [۴۵] وایزمن که به کانون‌هاى یهودیان جهان رفت و آمد مىکرد و اندیشه گسترش آژانس یهود را مطرح مىنمود، در ۲۶ ژوئن ۱۹۲۹، بیانیه‌اى خطاب به اعضاى سازمان جهانى صهیونیسم صادر کرد. این بیانیه، پیش از برگزارى کنگره صهیونیسم ـ که تصمیم نهایى گسترش آژانس را تصویب کرد- صادر شد و در بخشى از آن آمده بود: «مىتوان گفت که مادام که گسترش آژانس [یهود] به این معنا است که تعداد زیادى از یهودیان که (تاکنون) نقش فعالى در جنبش ما نداشته‌اند، (اکنون) پس از شنیدن و لمس کردن آنچه ما براى ایجاد فلسطین نوین انجام داده‌ایم، به شدت به حرکت درآمده، خواهان فعالیت به همراه ما شده‌اند، گسترش آژانس، یک پیروزى براى جنبش صهیونیستى است. سازمان صهیونیسم، تمایلى به این امر ندارد و مدعى داشتن نقش انحصارى در فلسطین نیست، برعکس، نشان دادن همکارى مداوم و هماهنگ با شریکان خود درآژانس، همان چیزى است که از صمیم قلب از آن استقبال مىکنیم. اگر دیگران آماده مشارکت در پذیرفتن مسئولیت و گرفتن امتیازات در چارچوب آژانس یهود باشند، این اقدام به معناى هیچ تغییرى در تحرک و اهداف ما نیست و زیربناى عقاید صهیونیستى ما همچنان دست نخورده مىماند. نباید فراموش کنیم که سازمان صهیونیسم باید نقش بزرگى در فعالیت علمى آژانس گسترش یافته یهود ایفا کند.» [۴۶]
صفحه بعد	فهرست	صفحه قبل